welke rol speelde de kredietcrisis bij het ontstaan van de staatsschuldencrisis?

De wereldwijde kredietcrisis die begon in 2008 heeft de Europese economie fors geraakt. Verschillende banken gingen failliet, en overheden moesten bijspringen om noodlijdende banken te redden. Begin 2010 ontstond de staatsschuldencrisis, een probleem dat de financiële stabiliteit van de euro door grote tekorten en schulden van verschillende lidstaten binnen de EMU zone in gevaar brengt. Hoe hangen deze twee crisissen nu eigenlijk samen?


Wat was de kredietcrisis ook al weer?

kredietcrisis_cartoonDe FED (Federal Reserve, de centrale bank Verenigde Staten bepalend voor het monetaire beleid) besloot na het breken van de internetzeepbel rond 2000 en de aanslag op het World Trade Center om de rente in verschillende stappen fors te verlagen. Hierdoor nam de rente in een vrij korte periode af van zes procent naar minder dan één procent. Op die manier wilde de FED de laagconjunctuur die er op het moment heerste oplossen waardoor het vertrouwen in de financiële markten weer zou toenemen. 
Dit liep echter anders dan gehoopt. Door de lage rentes was het lenen van geld goedkoper dan ooit. Banken sprongen hier op in door hypotheken te verstrekken zonder te letten op de mogelijke risico’s. Deze risicovolle hypotheken hebben er uiteindelijk voor gezorgd dat veel banken omvielen. Toen in 2007 de rente weer steeg, namen ook de rentepercentages op hypotheken toe. Doordat de huizenmarkt tegelijkertijd instortte kwamen particulieren die de overwaarde van hun huis gebruikten om de hypotheek af te betalen nog verder in de problemen.


fed_rente_percentageDoor al deze risicovolle openstaande financiële producten raakte banken verder in de problemen. Veel particulieren konden hun hypotheken niet afbetalen, en doordat de huizenmarkt snel verslechterde kwamen ook de banken in de problemen. De financiële markten speelden hier op in door aandelen van de financiële instellingen te verkopen waardoor de koersen van veel banken begonnen te dalen.


Banken probeerden vervolgens om hun risicovolle hypotheken te verkopen aan andere instanties door ze aan te bieden als nieuwe financiële producten. Dit heeft bijgedragen aan de globale verspreiding van de crisis waardoor deze ook grote invloed heeft uitgeoefend op de economische situatie binnnen Europa. Banken beschikten vaak over onvoldoende liquide middelen om de tekorten op te vangen, en door wederzijds wantrouwen wilden banken elkaar vaak geen geld meer lenen. Hierdoor raakten niet alleen de banken door geldgebrek in de problemen, maar ook de bedrijven die niet langer een krediet konden afsluiten.

 

Kredietcrisis waait over naar Nederland

domino_kredietcrisisWanneer een grote economie als die van de Verenigde Staten in de problemen komt is het vanzelfsprekend dat de effecten ook in Europa merkbaar zullen zijn. Ook Europese banken raakten in de problemen doordat ze verliezen draaiden op de financiële markten (door de dalingen van de koersen) en doordat het verkrijgen van kredieten steeds lastiger werd.


De gevolgen van de kredietcrisis werden hierdoor ook in Europa steeds beter zichtbaar. Particulieren konden steeds minder makkelijk geld lenen, en door de slechte berichtgevingen daalde de effectieve vraag. Uiteindelijk hebben veel overheden moeten ingrijpen zodat de werkloosheid beperkt kon blijven en banken met staatssteun gered konden worden. Maar hoe hebben deze maatregelen het ontstaan van de staatsschuldencrisis in de hand gespeeld?  


Economische situatie en de kredietcrisis

Voor veel regeringen was het noodzakelijk om in te grijpen. Door de crisis moesten overheden meer uitgeven (sociale voorzieningen, redden van banken en uitvoeren van stimuleringsprojecten) terwijl door het dalende inkomen minder geld binnen kwam (belastingen). De kredietcrisis heeft op deze manier een grote rol gespeeld in het ontstaan van de staatsschuldencrisis.


Landen als Griekenland en Italië functioneren op het gebied van de begroting niet effectief, en de kredietcrisis heeft ze net het benodigde zetje over de rand gegeven. We weten nu dat de kredietcrisis de uitgaven van overheden heeft doen toenemen en het inkomen heeft doen afnemen, maar in welke mate zijn de lidstaten eigenlijk zelf schuldig wanneer we kijken naar de staatsschuldencrisis?

eurusdgrafiek

EUR/USD koers over een periode van vijf jaar, sinds juli 2011 staat de euro onder grote druk als gevolg van de crisis